Beleidsmakers en techbedrijven in de Europese Unie krijgen deze week een duidelijke oproep: maak een deltaplan voor digitalisering dat verder gaat dan alleen AI. Zo’n plan moet Nederland en Europa concurrerender en veiliger maken. Het raakt direct aan Europese digitalisering en de gevolgen voor het bedrijfsleven. Zonder stevige basis dreigt AI vast te lopen op tekortschietende infrastructuur, data en vaardigheden.
Europese digitalisering breder aanpakken
Het debat in Brussel en Den Haag verschuift van losse projecten naar een samenhangende aanpak. De kern is duidelijk: AI werkt pas goed als data, rekenkracht, netwerken en cybersecurity op orde zijn. Daarom klinkt de roep om een deltaplan dat techniek, wetgeving en uitvoering verbindt.
Zo’n plan bundelt investeringen in cloud, chips, glasvezel, 5G en digitale vaardigheden. Het sluit aan bij het Digital Decade-doelenpakket voor 2030 van de Europese Commissie. Daarin staan meetbare doelen voor bedrijven, overheid en burgers.
Voor Nederland is dit urgent. Ons land is een Europees internetknooppunt via AMS-IX en herbergt veel datacenters. Tegelijk spelen ruimte, energie en privacy-eisen mee, waardoor keuzes nu gemaakt moeten worden.
Meer dan alleen AI
AI-modellen hebben veel rekenkracht nodig, vaak geleverd door GPU’s in de cloud. EuroHPC, het Europese programma voor supercomputers, vergroot deze capaciteit in Europa. Toch blijft toegang voor startups en mkb een drempel als kosten en beschikbaarheid fluctueren.
Data is de tweede bouwsteen. De Europese Data Act moet het uitwisselen en porteren van data tussen diensten makkelijker maken. In de zorg komt de European Health Data Space, met strenge AVG-regels voor privacy en dataminimalisatie.
Ook de verbindingen tellen. Snel internet via glasvezel en 5G is nodig voor fabrieken, havens en ziekenhuizen die met sensoren en algoritmen werken. Edge computing, waarbij data dichter bij de bron wordt verwerkt, verkleint vertraging en verbetert betrouwbaarheid.
Wetgeving stuurt innovatie
De AI-verordening (AI Act) deelt systemen in op risico. Hogere risicoklassen moeten aan eisen voldoen, zoals duidelijke documentatie, testen en menselijk toezicht. De regels gaan op het moment van schrijven gefaseerd gelden vanaf 2025.
De Digital Services Act en Digital Markets Act leggen grote platforms en poortwachters strengere plichten op. Dat gaat over transparantie van algoritmen, moderatie en eerlijke toegang tot appstores. Voor bedrijven schept dit meer duidelijkheid, maar het vraagt ook om aanpassingen.
NIS2, de Europese cybersecurityrichtlijn, breidt zorgplichten uit naar meer sectoren. Organisaties moeten incidenten sneller melden en basisbeveiliging aantoonbaar op orde hebben. Nederland werkt op het moment van schrijven aan de invoering in nationale wetgeving.
Met de Data Act komt er recht op cloud-portabiliteit en meer interoperabiliteit. En via eIDAS 2.0 verschijnt de Europese Digitale Identiteitswallet. Overheden en bedrijven kunnen daarmee inloggen en gegevens delen met minder administratieve last en meer zekerheid.
Infrastructuur en soevereiniteit
De meeste Europese organisaties vertrouwen voor cloud op een klein aantal internationale aanbieders. Dat maakt diensten schaalbaar, maar vergroot ook afhankelijkheden. Initiatieven als Gaia-X zetten in op afspraken over data-soevereiniteit en interoperabiliteit. Een Europees cloudbeveiligingslabel (EUCS) is op het moment van schrijven in ontwikkeling.
EU-doelen voor 2030: 20% van de wereldwijde chipproductie, gigabit-internet voor alle huishoudens, 5G in alle bevolkte gebieden en 75% van de bedrijven gebruikt cloud, AI of big data.
Met de European Chips Act investeert de EU in halfgeleiders, een cruciale laag onder alle digitale systemen. Het doel is om in 2030 een vijfde van de wereldproductie te halen. Voor Nederland is de toeleverketen rond ASML en chiponderzoek een strategisch pluspunt.
Digitalisering vraagt ook energie en koeling. Datacenters kunnen restwarmte leveren aan stadswarmte en water slimmer gebruiken. De Europese Energy Efficiency Directive dwingt tot meten en beperken van verbruik, wat investeringen in efficiëntere hardware en software versnelt.
Inkoopbeleid kan lock-in voorkomen. Overheden en grote bedrijven kunnen open standaarden en exit-clausules eisen bij cloud en software. Dat vergroot concurrentie en maakt overstappen later goedkoper en veiliger.
Vaardigheden en mkb eerst
Er is een groot tekort aan IT- en dataspecialisten. De EU mikt op 20 miljoen ICT-professionals in 2030, inclusief omscholing. Mbo- en hbo-opleidingen, maar ook korte modules voor werkenden, zijn nodig om tempo te maken.
Voor het mkb zijn praktische stappen het belangrijkst. Europese Digital Innovation Hubs in Nederland bieden laagdrempelige hulp bij AI, cybersecurity en cloudmigratie. Subsidies uit Digital Europe en het Nationaal Groeifonds kunnen de eerste investeringen dekken.
Open source helpt kosten te drukken en transparantie te vergroten. De Europese Open Source-strategie stimuleert hergebruik van bouwblokken in overheid en bedrijfsleven. Voor mkb-bedrijven verkleint dit afhankelijkheden en verkort het de tijd tot implementatie.
Met duidelijke meetpunten blijft het plan controleerbaar. Jaarlijkse voortgangsrapportages, gekoppeld aan de Digital Decade, maken zichtbaar waar het schuurt. Zo kan beleid sneller worden bijgestuurd als doelen uit zicht raken.