Op een grote industriebeurs in Duitsland zoeken fabrikanten actief naar nieuwe defensie-orders. Bedrijven willen in hoog tempo extra productiecapaciteit bouwen voor munitie, sensoren en voertuigen. De belangstelling piekt deze week door hogere Europese defensiebudgetten sinds de oorlog in Oekraïne. Duitse concerns en hun toeleveranciers benadrukken dat ze snel kunnen opschalen om leveringen te versnellen.
Industrie zoekt defensiewerk
Op de beursvloer presenteren maakbedrijven en techspelers kant-en-klare oplossingen voor leger en veiligheidsdiensten. Het gaat om munitielijnen, optische systemen, drones en digitale commandoplatformen. De boodschap: korte levertijden en snelle schaalvergroting.
Beursgenoteerde namen als Rheinmetall en Hensoldt zetten in op meer output van schaarse producten, zoals 155mm-granaten en radarsensoren. Ook middelgrote toeleveranciers bieden modules aan, bijvoorbeeld warmtecamera’s en software-gestuurde radio’s. Zulke onderdelen zijn vaak “dual-use”: geschikt voor zowel civiele als militaire toepassingen.
De vraag groeit na de Duitse “Zeitenwende” en vergelijkbare plannen elders in Europa. Duitsland investeert extra in de Bundeswehr via een speciaal fonds, terwijl NAVO-landen richting 2% van het bbp gaan. Daardoor verschuiven industriële prioriteiten naar leveringszekerheid en onderhoud over meerdere jaren.
Snel meer fabriekscapaciteit
Fabrikanten willen nieuwe lijnen openen met modulaire bouw en standaardmachines. Additive manufacturing, beter bekend als industrieel 3D-printen, helpt om onderdelen sneller te maken. Toch blijven vergunningen, gekwalificeerd personeel en grondstoffen knelpunten.
De Europese Unie probeert productie te versnellen met gerichte steun. Het Act in Support of Ammunition Production (ASAP) moet munitie- en raketcapaciteit opschalen. Tegelijk lopen nationale maatregelen om procedures te verkorten, bijvoorbeeld bij milieuvergunningen.
ASAP stelt 500 miljoen euro beschikbaar om Europese munitieproductie tot en met 2025 snel op te schalen.
Leveringszekerheid vraagt ook om langjarige contracten. Zonder vaste afname is investeren in nieuwe fabrieken riskant. Daarom vragen bedrijven om duidelijkheid in aanbestedingen en voorspelbare budgetten voor meerdere jaren.
Vraag naar slimme systemen
Naast staal en buskruit groeit de behoefte aan digitale innovatie. Denk aan AI-ondersteunde beeldherkenning, elektronische oorlogvoering en sensornetwerken. Zulke systemen combineren software, chips en beveiligde communicatie.
Hensoldt bouwt aan radar- en optische systemen die doelen sneller detecteren. Rheinmetall digitaliseert productielijnen om onderhoud en logistiek te versnellen. Cloudsoftware en data-analyse maken voorspellend onderhoud mogelijk, wat uitval beperkt.
Deze digitalisering versterkt de afhankelijkheid van halfgeleiders en specialistische firmware. Leveringsrisico’s in chipketens spelen dus direct mee in defensieplanning. Nederlandse machinebouwers en chiptoeleveranciers zijn daardoor indirect belangrijk.
Europese regels en digitalisering
EU-regelgeving stuurt de markt steeds meer. De AI-verordening (AI Act) sluit militaire systemen grotendeels uit, maar dual-use toepassingen kunnen wel onder de regels vallen. Dat vraagt om risicobeoordelingen en transparantie bij algoritmen.
Bij dataverwerking gelden de AVG-regels voor privacy, bijvoorbeeld bij testdata of trainingssets. Dataminimalisatie en versleuteling zijn dan verplicht, ook voor leveranciers. Export van gevoelige technologie valt onder de EU-dual-useverordening, met extra vergunningen voor bepaalde sensoren en chips.
Brussel werkt daarnaast aan het European Defence Industry Programme (EDIP), op het moment van schrijven nog in onderhandeling. Het doel is gezamenlijke inkoop en productie in Europa te versterken. Voor bedrijven creëert dit schaalvoordelen, maar ook strengere rapportageplichten.
Nederlands bedrijfsleven profiteert
Voor Nederlandse bedrijven liggen kansen in radar, maritieme systemen en hightech maakwerk. Thales Nederland, Damen Naval en vele mkb-toeleveranciers leveren modules en software aan Europese programma’s. Via het European Defence Fund (EDF) is er subsidie voor R&D in grensoverschrijdende consortia.
Digitale tweelingen — virtuele kopieën van systemen — helpen om sneller te testen en fouten te voorkomen. Dit bespaart tijd in certificering en onderhoud. Ook opleidingssimulators draaien steeds vaker op standaardhardware met aangepaste beveiliging.
Wel nemen eisen toe rond cyberweerbaarheid. De NIS2-richtlijn brengt zwaardere beveiligings- en meldplichten voor cruciale leveranciers, ook in de defensieketen. In Nederland wordt deze richtlijn omgezet in nationale wetgeving met toezicht en sancties.
Risico’s en beperkingen
De snelle opschaling legt druk op personeel en opleiding. Bedrijven moeten technici vinden voor productie, software en kwaliteitscontrole. Zonder scholing en certificering vertraagt de uitrol van nieuwe lijnen.
Grondstoffen zoals buskruitcomponenten en gespecialiseerde elektronica blijven kwetsbaar. Diversificatie van toeleveranciers en strategische voorraden worden belangrijk. Europese samenwerking moet deze risico’s dempen, maar kost tijd.
Transparantie en ethiek spelen ook een rol bij dual-use technologie. Leveranciers moeten aantonen dat export en datagebruik aan wet- en regelgeving voldoen. Dit vraagt interne compliance-systemen en regelmatige audits, op het moment van schrijven steeds vaker vereist in aanbestedingen.